Özel Güvenlik Hukuku ve Kişi Hakları

1. Temel Kavramlar ve Kanunun Gelişimi

Türkiye'de özel güvenlik ilk kez 22 Temmuz 1981 tarihli 2495 sayılı Kanunla düzenlendi. Bugün geçerli olan kanun ise 10 Haziran 2004 tarihinde kabul edilen 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanundur; 5188 yürürlüğe girince 2495 sayılı Kanun yürürlükten kalktı.

5188 sayılı Kanunun 1. maddesine göre özel güvenlik hizmetleri kamu güvenliğini tamamlayıcı niteliktedir. Yani özel güvenlik, polisin veya jandarmanın yerine geçmez; onların görevini destekler.

Dikkat: Özel güvenlik görevlisi kolluk kuvveti değildir. Ne genel kolluk ne de özel kolluk içinde sayılır.

• Genel kolluk: Polis, Jandarma, Sahil Güvenlik.
• Özel kolluk örnekleri: belediye zabıtası, orman muhafaza memurları, gümrük muhafaza memurları, liman zabıtası, köy ve kır bekçileri, çiftçi mallarını koruma kolluğu.
• Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz (TCK md. 4). Görevli, yetkisini aşarsa "bilmiyordum" demesi onu sorumluluktan kurtarmaz.

2. Özel Güvenlik İzni ve Özel Güvenlik Komisyonu

Kişilerin silahlı personelle korunması, bir kurumda özel güvenlik birimi kurulması veya hizmetin bir özel güvenlik şirketinden alınması, özel güvenlik komisyonunun kararı üzerine valinin iznine bağlıdır (5188 md. 3).

Toplantı, konser, sahne gösterisi, cenaze töreni, para ve değerli eşya nakli gibi geçici ve acil hallerde ise komisyon kararı aranmadan doğrudan valilik tarafından izin verilebilir.

Özel güvenlik komisyonu (5188 md. 4), valinin görevlendireceği bir vali yardımcısının başkanlığında il emniyet müdürü, il jandarma komutanı ile ticaret ve sanayi odası temsilcilerinden oluşur. Belediye komisyonda yer almaz.

• Kararlar oy çokluğuyla alınır; üyeler çekimser oy kullanamaz.
• Komisyon; korunacak kişiyi, görevli sayısını, silah ve teçhizatın azami miktarını, görev alanını, görevin üniformalı mı sivil mi yapılacağını belirler.
• Komisyonun aldığı kararlar valinin onayıyla yürürlüğe girer.
• İlde vali, ilçede kaymakam özel güvenlik hizmetlerini denetler (5442 sayılı İl İdaresi Kanunu).

Dikkat: Sık çıkan tuzak: Komisyonun başkanı vali değil, valinin görevlendirdiği bir vali yardımcısıdır.

Sınavda en çok karıştırılanlar

• Komisyonun başkanı vali değil, vali yardımcısıdır.
• Kimlik sorma yetkisi yalnızca etkinlikler (md. 7/b) ve ulaşım tesisleri (md. 7/f) için vardır.
• Özel güvenlik görevlisi kolluk kuvveti değildir; kamu güvenliğini tamamlayıcıdır.
• Hastane, okul, içkili yer, maç ve konserde silahlı görev yapılamaz.
• Silahsız 18, silahlı 21 yaş; silahsız ortaokul, silahlı lise.
• Temel eğitim 120, yenileme 60 ders saatidir.

Örnek sorular

Doğru bildiğin şıkka dokun; cevabın hemen kontrol edilir. Bu dersin toplam 49 sorusunu uygulamada çözebilirsin.

1. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Genel kolluğun yerine geçecek bir güvenlik teşkilatı kurmak
   2. Kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemek
   3. Genel kolluğun yetkilerini özel şirketlere devretmek
   4. Silah ticaretini düzenlemek
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemek — Kanun, kamu güvenliğini tamamlayıcı nitelikteki özel güvenlik hizmetlerinin esas ve usullerini belirler. (5188 s. Kanun md. 1)

2. Şirketlerin özel güvenlik alanında faaliyette bulunması kimin iznine tabidir?

   1. Valilik
   2. Emniyet Genel Müdürlüğü
   3. İçişleri Bakanlığı
   4. Özel güvenlik komisyonu
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) İçişleri Bakanlığı — Özel güvenlik şirketlerinin faaliyet izni İçişleri Bakanlığınca verilir. (5188 s. Kanun md. 5)

3. Silahsız olarak görev yapacak özel güvenlik görevlilerinde aranan asgari öğrenim durumu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. İlkokul
   2. Ortaokul (sekiz yıllık ilköğretim)
   3. Lise veya dengi okul
   4. Önlisans
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Ortaokul (sekiz yıllık ilköğretim) — Silahsız görevliler için en az sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul mezunu olmak aranır. (5188 s. Kanun md. 10/b)

4. Silahlı olarak görev yapacak özel güvenlik görevlilerinde aranan asgari öğrenim durumu aşağıdakilerden hangisidir?

   1. Ortaokul
   2. Lise veya dengi okul
   3. Önlisans
   4. Lisans
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Lise veya dengi okul — Silahlı görev yapacaklar için en az lise veya dengi okul mezunu olmak aranır. (5188 s. Kanun md. 10/b)

5. Özel güvenlik görevlisi olabilmek için en az kaç yaşını doldurmuş olmak gerekir?

   1. 16
   2. 18
   3. 20
   4. 21
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 18 — Özel güvenlik görevlisinde 18 yaşını doldurmuş olmak şartı aranır. (5188 s. Kanun md. 10/c)

6. Güvenlik soruşturması olumlu olan ve temel eğitimi başarıyla tamamlayan kişiye çalışma izni kim tarafından verilir?

   1. İçişleri Bakanlığı
   2. Valilik
   3. İl emniyet müdürlüğü
   4. İşveren
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Valilik — Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu olanlara, temel eğitimi tamamlamış olmak şartıyla valilikçe çalışma izni verilir. (5188 s. Kanun md. 11)

7. Göreve başlayan özel güvenlik görevlileri, işveren tarafından kaç gün içinde valiliğe bildirilir?

   1. 5 gün
   2. 10 gün
   3. 15 gün
   4. 30 gün
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 15 gün — Göreve başlayan ve görevinden ayrılan görevliler işveren tarafından onbeş gün içinde valiliğe bildirilir. (5188 s. Kanun md. 11 ve md. 12)

8. Üzerinde kimlik kartı bulunmayan bir özel güvenlik görevlisi için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   1. Yalnızca silahlıysa yetkilerini kullanabilir
   2. 7. maddede sayılan yetkileri kullanamaz
   3. Yalnızca kimlik sorma yetkisini kullanabilir
   4. Bütün yetkilerini kullanabilir
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 7. maddede sayılan yetkileri kullanamaz — Kimlik kartı görev alanı ve süresi içinde herkesçe görülebilecek şekilde yakaya takılır; kartı olmayan görevli 7. maddedeki yetkileri kullanamaz. (5188 s. Kanun md. 12)

9. 5188 sayılı Kanuna göre özel güvenlik temel eğitimi kaç ders saatinden oluşur?

   1. 60
   2. 90
   3. 120
   4. 150
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 120 — Temel eğitim, teorik ve pratik eğitim ile silah eğitiminden oluşmak üzere yüz yirmi ders saatidir; yenileme eğitimi altmış saatten az olamaz. (5188 s. Kanun md. 14)

10. Aşağıdaki yerlerden hangisinde silahlı özel güvenlik görevlisi çalıştırılmasına izin verilmez?

    1. Sağlık tesisleri
    2. Bankalar
    3. Fabrikalar
    4. Para nakli hizmetleri
    Cevabı göster

    Doğru cevap: A) Sağlık tesisleri — Eğitim ve öğretim kurumları, sağlık tesisleri, talih oyunları işletmeleri ve içkili yerlerde silahlı görevli çalıştırılamaz. (5188 s. Kanun md. 8/2)

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

• 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun (md. 1, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 12, 14)
• T.C. Anayasası md. 17-22, 38, 137
• 5271 sayılı CMK md. 90, 168
• 5237 sayılı TCK md. 4, 24-26