Temel İlk Yardım

1. İlk Yardımın Tanımı ve Temel Uygulamaları

İlk yardım; herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye sokan bir durumda, sağlık görevlilerinin tıbbi yardımı sağlanıncaya kadar hayatın kurtarılması ya da durumun kötüye gitmesini önlemek amacıyla, ilaçsız olarak olay yerinde mevcut araç ve gereçlerle yapılan uygulamalardır. Acil tedavi ise sağlık personelinin yaptığı tıbbi müdahaledir; ikisi karıştırılmamalıdır.

İlk yardımın amaçları

• Hayati tehlikeyi ortadan kaldırmak
• Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak
• Hasta veya yaralının durumunun kötüleşmesini önlemek
• İyileşmeyi kolaylaştırmak

KBK – İlk yardımın temel uygulamaları

Türkiye'de acil durumlarda 112 Acil Çağrı Merkezi aranır (ambulans, itfaiye ve kolluk ortak). Zehirlenmelerde danışmak için Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114'tür.

Birden fazla yaralı varsa önceliklendirmeye triaj denir: hayati tehlikesi en fazla olan ve yardımla kurtarılabilecek yaralıya öncelik verilir.

2. Hasta Değerlendirme: Bilinç, Hava Yolu, Solunum

Bilinç kontrolü yetişkinde omuzlara hafifçe dokunup "İyi misiniz?" diye seslenerek yapılır; kişi sarsılmaz. Bebeklerde ayak tabanına hafifçe vurularak kontrol edilir.

Hava yolu baş geri – çene yukarı pozisyonuyla açılır; bu manevra dilin hava yolunu tıkamasını önler. Solunum "bak – dinle – hisset" yöntemiyle en fazla 10 saniye kontrol edilir.

ABC: A (Airway) hava yolu, B (Breathing) solunum, C (Circulation) dolaşım. Önce hava yolu açıklığı, sonra solunum, sonra dolaşım değerlendirilir.

Bilinci kapalı ama normal soluyan, travma şüphesi olmayan kişiye derlenme (koma / yan yatış) pozisyonu verilir. Böylece dil geriye kaçmaz, kusmuk dışarı akar.

Dikkat: Bilinci kapalı kişiye ağızdan asla su veya yiyecek verilmez; yutma refleksi olmadığı için boğulabilir.

Sınavda en çok karıştırılanlar

• KBK = Koruma, Bildirme, Kurtarma.
• Yetişkinde 30:2, dakikada 100-120 bası, 5-6 cm derinlik.
• Solunum kontrolü en fazla 10 saniye.
• Yanıkta 20 dakika su; buz YOK.
• Turnike son çaredir ve SAATİ yazılır.
• Burun kanamasında baş ÖNE eğilir.
• Zehir danışma 114, acil 112.

Örnek sorular

Doğru bildiğin şıkka dokun; cevabın hemen kontrol edilir. Bu dersin toplam 49 sorusunu uygulamada çözebilirsin.

1. [GÖRSELLİ SORU] Yetişkin bir hastada Temel Yaşam Desteği (Kalp Masajı / Suni Solunum) uygulanırken göğüs basısı ve nefes oranı aşağıdakilerden hangisidir?

   1. 15 kalp masajı / 2 suni solunum
   2. 30 kalp masajı / 2 suni solunum
   3. 10 kalp masajı / 1 suni solunum
   4. 50 kalp masajı / 5 suni solunum
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 30 kalp masajı / 2 suni solunum — Yetişkinlerde temel yaşam desteği dakikada 100 bası hızında, göğüs kemiği 5 cm çökecek şekilde 30 kalp masajı ve 2 suni solunum (30:2) olarak uygulanır. (Sağlık Bakanlığı Temel İlk Yardım Rehberi)

2. Soluk borusuna yabancı cisim kaçan, hiç konuşamayan, nefes alamayan ve ellerini boynuna götüren (tam tıkanma yaşayan) bilinci açık yetişkine hangi ilk yardım uygulanır?

   1. Sırtüstü yatırılıp su içirilir
   2. Heimlich Manevrası (Karna bası uygulaması)
   3. Koma pozisyonu verilir
   4. Şok pozisyonu verilir
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Heimlich Manevrası (Karna bası uygulaması) — Tam tıkanmada bilinci açık kişiye Heimlich manevrası (karna bası) uygulanır. (Temel İlk Yardım Ders Notları)

3. Türkiye'de acil sağlık hizmetleri için aranması gereken numara hangisidir?

   1. 110
   2. 112
   3. 155
   4. 156
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) 112 — 112 Acil Çağrı Merkezi ambulans, itfaiye ve kolluk ihbarları için ortak numaradır. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

4. İlk yardımda olay yerine yaklaşırken ilk yapılması gereken nedir?

   1. Hastayı hemen taşımak
   2. Olay yerinin güvenliğini sağlamak ve olası tehlikeleri değerlendirmek
   3. Hastaya su vermek
   4. Hastanın cebindeki eşyaları toplamak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Olay yerinin güvenliğini sağlamak ve olası tehlikeleri değerlendirmek — İlk yardımcı önce kendi ve hastanın güvenliğini sağlar; tehlike varsa ortadan kaldırır. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

5. Yetişkinde temel yaşam desteği uygulanırken göğüs basısının hızı dakikada kaç olmalıdır?

   1. 40-60
   2. 60-80
   3. 100-120
   4. 150-180
   Cevabı göster

   Doğru cevap: C) 100-120 — Yetişkinlerde göğüs basısı dakikada 100-120 hızında ve göğüs kemiği yaklaşık 5 cm çökecek şekilde yapılır. (Sağlık Bakanlığı Temel Yaşam Desteği Rehberi)

6. Bilinci kapalı olan ancak normal soluk alan ve travma şüphesi bulunmayan hastaya hangi pozisyon verilir?

   1. Şok pozisyonu
   2. Koma (derlenme) pozisyonu
   3. Yarı oturuş pozisyonu
   4. Sırtüstü baş yukarıda pozisyon
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Koma (derlenme) pozisyonu — Koma (derlenme) pozisyonu, solunum yolunun açık kalmasını ve kusmuk varsa dışarı akmasını sağlar. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

7. Şok belirtileri gösteren ve bilinci açık hastaya genellikle hangi pozisyon verilir?

   1. Sırtüstü yatırılıp bacaklar yaklaşık 30 cm yükseltilir
   2. Yüzüstü yatırılır
   3. Oturtulup başı geriye atılır
   4. Ayakta yürütülür
   Cevabı göster

   Doğru cevap: A) Sırtüstü yatırılıp bacaklar yaklaşık 30 cm yükseltilir — Şok pozisyonunda hasta sırtüstü yatırılır, bacaklar yükseltilir ve üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

8. Burun kanamasında yapılması gereken doğru uygulama hangisidir?

   1. Baş geriye yatırılır
   2. Baş öne eğilir ve burun kanatları yaklaşık 5 dakika sıkılır
   3. Hasta sırtüstü yatırılır
   4. Buruna pamuk sıkıca tıkanıp baş geriye atılır
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Baş öne eğilir ve burun kanatları yaklaşık 5 dakika sıkılır — Baş öne eğilerek kanın yutulması engellenir, burun kanatlarına baskı uygulanır. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

9. Isı ile oluşan yanıklarda ilk yapılması gereken uygulama hangisidir?

   1. Yanığa diş macunu veya yoğurt sürmek
   2. Yanık bölgeyi bir süre (yaklaşık 20 dakika) temiz, akan çeşme suyu altında soğutmak
   3. Su toplayan kabarcıkları patlatmak
   4. Yanığa buz uygulamak
   Cevabı göster

   Doğru cevap: B) Yanık bölgeyi bir süre (yaklaşık 20 dakika) temiz, akan çeşme suyu altında soğutmak — Yanık bölge temiz akan suyla soğutulur; buz, diş macunu, yoğurt gibi maddeler uygulanmaz, kabarcıklar patlatılmaz. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

10. Dış kanamada ilk uygulanacak yöntem hangisidir?

    1. Turnike
    2. Kanayan yere temiz bezle doğrudan baskı uygulamak
    3. Yaraya toprak sürmek
    4. Hastayı yürütmek
    Cevabı göster

    Doğru cevap: B) Kanayan yere temiz bezle doğrudan baskı uygulamak — Dış kanamada önce yaranın üzerine doğrudan baskı yapılır; turnike yalnızca kol ve bacak kopmaları gibi son çare durumlarda uygulanır. (Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Eğitimi)

Dayanak mevzuat ve kaynaklar

• Sağlık Bakanlığı İlk Yardım Yönetmeliği
• Temel İlk Yardım Bilgisi ders kitabı (Anadolu Üniversitesi AÖF)
• Avrupa Resüsitasyon Konseyi temel yaşam desteği kılavuzu